Als voormalig verloskundige en moeder van drie kinderen weet ik als geen ander hoe overweldigend die eerste weken na de bevalling kunnen zijn. Je wilt het beste voor je baby geven, en borstvoeding staat daarin centraal. Maar wat eet je eigenlijk het beste? Precies die vraag over voeding borstvoeding vitamines krijg ik regelmatig vanuit de community van Echt Blauw. Want je lichaam doet iets ongelooflijks: het maakt dagelijks 700 tot 900 milliliter voedingsrijke melk aan, alleen maar door wat jij eet en drinkt. Dat vraagt om de juiste brandstof. In dit artikel deel ik welke voedingsmiddelen echt het verschil maken, welke vitamines onmisbaar zijn en wat je beter kunt laten staan.
Welke vitamines zijn nodig bij borstvoeding?
Bij borstvoeding heb je extra behoefte aan vitamine D, vitamine B12, jodium en omega-3 vetzuren. Deze stoffen gaan rechtstreeks via je melk naar je baby toe, dus een tekort bij jou betekent ook een tekort bij je kind.
Laat me dit concreet maken. Vitamine D is verreweg de bekendste. Het Voedingscentrum adviseert alle borstvoedende moeders om dagelijks 10 microgram vitamine D extra te slikken, en ook je baby heeft tot de leeftijd van vier jaar een supplement nodig. Dit is geen overbodige luxe: in Nederland is zonlicht tussen oktober en april gewoonweg niet sterk genoeg om voldoende vitamine D aan te maken.
Dan is er vitamine B12. Vooral als je weinig vlees of zuivel eet, loopt je B12-spiegel snel terug. Een tekort bij je baby kan leiden tot neurologische schade, iets wat ik in mijn vroegere praktijk gelukkig zelden maar wel degelijk heb gezien. Vegan of vegetarisch eten? Dan is suppletie echt noodzakelijk.
Jodium is minder bekend maar minstens zo belangrijk. Het zit in brood (mits gebakken met gejodeerd zout), zuivel en vis. Voor de schildklierfunctie van je baby is jodium onmisbaar. En omega-3 vetzuren, met name DHA, zijn cruciaal voor de hersenontwikkeling van je kind. Vette vis zoals zalm, makreel of haring minstens twee keer per week eten is het advies, al weet ik uit ervaring dat dat er in die chaotische eerste weken niet altijd van komt.
Welke vitaminen moet je slikken tijdens het geven van borstvoeding?
Vrijwel iedere borstvoedende moeder heeft baat bij een supplement met vitamine D en foliumzuur. Afhankelijk van je dieet kunnen ook vitamine B12, jodium en DHA belangrijk zijn om bij te slikken.
Een goede multivitamine speciaal voor borstvoedende moeders dekt de meeste bases. Kijk op de verpakking of er minimaal de volgende stoffen in zitten:
- Vitamine D3: 10 microgram per dag (officieel advies Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu)
- Foliumzuur: 400 microgram per dag, ook na de bevalling nog zinvol
- Vitamine B12: minimaal 2,8 microgram per dag, meer bij veganisten
- Jodium: circa 200 microgram per dag, tenzij je dagelijks zuivel en brood eet
- DHA (omega-3): 200 microgram per dag, zeker als je geen vis eet
Het is verleidelijk om te denken dat je dit allemaal via voeding binnenkrijgt, maar eerlijk gezegd is dat in de praktijk voor de meeste moeders nauwelijks haalbaar. Zeker niet in die periode dat je weinig slaapt en regelmatig vergeet te eten. Voedingssupplementen bij borstvoeding zijn geen teken van falen, ze zijn gewoon slim.
Wat moet ik eten om meer moedermelk te krijgen?
Genoeg calorieën eten en veel drinken is de belangrijkste basis voor een goede melkproductie. Bepaalde voedingsmiddelen zoals havermout, venkelzaad en brewer’s yeast worden traditioneel gebruikt als melkproductie-stimulators, hoewel wetenschappelijk bewijs daarvoor beperkt is.
Wat eten tijdens borstvoeding voor melkproductie?
Je hebt tijdens borstvoeding gemiddeld 500 kilocalorieën extra per dag nodig. Dat klinkt als veel, maar met de juiste keuzes is het makkelijker dan je denkt. Kies voor voedingsmiddelen die zowel energie als voedingsstoffen leveren.
Havermout is mijn persoonlijke favoriet. Het is snel klaar, vullend en bevat veel ijzer en vezels. IJzer is trouwens een onderschat mineraal tijdens borstvoeding, zeker als je bij de bevalling veel bloed hebt verloren. Een grote kom havermout met een handje noten en wat vers fruit is eigenlijk de perfecte start van de dag als voedende moeder.
Andere voedingsmiddelen die goed werken voor je melkproductie:
- Vette vis (zalm, makreel, haring): rijkste bron van DHA
- Groene bladgroenten zoals spinazie en boerenkool: leveren calcium, ijzer en vitamine K
- Volle granen zoals zilvervliesrijst en quinoa: langzame energiebron
- Peulvruchten zoals linzen en kikkererwten: eiwit en ijzer, zeker handig voor vegetariërs
- Noten en zaden, met name lijnzaad en chiazaad: goede bron van omega-3 en calcium
Weet je wat mensen vaak vergeten? Genoeg eiwitten eten. Je hebt bij borstvoeding circa 67 gram eiwit per dag nodig, zo’n 17 gram meer dan normaal. Kip, eieren, peulvruchten en zuivel zijn je vrienden hier.
Borstvoeding en veel drinken: hoeveel water heb je nodig?
Voldoende water drinken is absoluut essentieel voor een goede melkproductie. Veel moeders merken dat ze tijdens het voeden een onverzadigbare dorst krijgen, dat is je lichaam dat signaleert wat het nodig heeft.
Richtlijn: drink minimaal 2 tot 2,5 liter vocht per dag. Dat hoeft niet allemaal water te zijn. Thee (zonder cafeïne), melk en soep tellen ook mee. Koffie en zwarte thee kun je gewoon blijven drinken, maar beperk dit tot 2 koppen per dag vanwege de cafeïne die in je moedermelk terechtkomt. Zet een grote waterfles klaar naast je vaste voedingsplekje. Dat eenvoudige trucje heeft bij mij destijds echt geholpen.
Voeding borstvoeding eerste weken: waar let je op?
De eerste weken met borstvoeding zijn fysiek zwaar. Je lichaam herstelt van de bevalling terwijl het tegelijkertijd volop melk produceert. Dat is een enorme aanslag op je voedselreserves, en juist nu is goede voeding geen bijzaak maar noodzaak.
In de eerste twee weken na de bevalling is je lichaam bezig met het opbouwen van een stabiele melkproductie. Probeer in deze periode zo calorie- en voedingsstofrijk te eten als je kunt. Dit is echt niet het moment om te letten op je gewicht. Dat advies geef ik altijd mee en ik herhaal het graag: je lichaam heeft nu al zijn energie nodig.
Praktische tips voor die drukke eerste weken:
- Kook grote porties en vries in voor later, of accepteer hulp van familie en vrienden
- Houd altijd gezonde snacks bij de hand: noten, fruit, volkoren crackers met kaas of pindakaas
- Eet regelmatig, ook als je het gevoel hebt dat je geen tijd hebt, sla geen maaltijden over
- Neem een goede multivitamine voor borstvoedende moeders en vergeet de vitamine D niet
- Drink een glas water bij elke voeding, dat helpt je de inname bij te houden
Een goede comfortabele voedingspositie helpt trouwens ook indirect bij je eetpatroon: als aanleggen minder pijnlijk gaat, heb je simpelweg meer rust om goed voor jezelf te zorgen.
Hoeveel extra calorieën heb je nodig bij borstvoeding?
Gemiddeld heb je 400 tot 500 kilocalorieën extra per dag nodig bij het geven van borstvoeding. Dit is meer dan tijdens de zwangerschap zelf, waar dat gemiddeld 200 tot 300 kilocalorieën extra is in het derde trimester.
Die extra calorieën kun je het beste halen uit voedingsrijke producten in plaats van lege calorieën uit koek of chips. Een handje walnoten (circa 200 kcal), een bakje volle yoghurt met honing (circa 150 kcal) en een snee volkorenbrood met avocado (circa 200 kcal): zo heb je die extra calorieën al snel binnen op een manier die je lichaam ook echt helpt.
Welke vitamines niet tijdens borstvoeding?
Bepaalde vitamines en kruiden in hoge doseringen zijn af te raden tijdens borstvoeding omdat ze in je moedermelk terechtkomen en je baby kunnen schaden. Vitamine A in hoge doses (retinol) en bepaalde kruidensupplementen zijn de belangrijkste om te vermijden.
Voedsel vermijden tijdens borstvoeding: wat is écht gevaarlijk?
Laten we eerlijk zijn: de lijst met “verboden” voedingsmiddelen die je online tegenkomt, is soms schrikbarend lang en niet altijd wetenschappelijk onderbouwd. Maar een paar zaken zijn echt de moeite van het vermijden waard.
Alcohol gaat snel en direct in je moedermelk, met een concentratie vergelijkbaar met die in je bloed. Wil je toch een glas wijn drinken? Wacht dan minimaal 2 tot 3 uur per standaardglas voordat je de volgende voeding geeft, of kolft van tevoren. Dit is geen mening maar gewoon het officiële advies van het Voedingscentrum.
Wat nog meer de moeite van beperken waard is:
- Cafeïne: maximaal 200 milligram per dag (ongeveer 2 koppen koffie), te veel cafeïne maakt sommige baby’s onrustig
- Hoge doses vitamine A (retinol): boven 3000 microgram per dag kan schadelijk zijn voor je baby, vermijd supplementen met hoge retinol-dosering
- Salie en munt in grote hoeveelheden: deze kruiden staan bekend als melkproductie-remmers
- Bepaalde vis met veel kwik: tonijn, zwaardvis en haai kun je beter beperken tot hooguit één keer per maand
Over specifieke medicatie tijdens borstvoeding en wat veilig is, lees je meer in het uitgebreide artikel over veilige medicatie tijdens het voeden. Want ook dat is iets wat veel moeders bezighoudt en waar helaas nog veel misverstanden over bestaan.
Moet je bepaalde voedingsmiddelen vermijden vanwege je baby?
Sommige baby’s reageren gevoelig op wat hun moeder eet. Dit is echter minder vaak het geval dan veel mensen denken. De klassieke boosdoeners zijn koolsoorten, bonen en uien die bij sommige baby’s extra gasvorming kunnen veroorzaken, maar echt bewijs hiervoor is schaars.
Wat wél relevant is: als je baby allergisch is op koemelkeiwit (dit treft ongeveer 2 tot 3% van de baby’s), dan kan het helpen om zuivel te vermijden. Tekenen hiervan zijn bloed in de ontlasting, ernstig huilen na voedingen en huiduitslag. Vermoed je dit? Overleg altijd met je huisarts of consultatiebureauarts voordat je een heel voedingspatroon overboord gooit, want dan heb je zelf ook extra suppletie nodig.
Voedingssupplementen bij borstvoeding: zijn ze echt nodig?
Ja, voor de meeste moeders zijn voedingssupplementen bij borstvoeding echt aan te raden, al is een gevarieerd en gezond dieet altijd de basis. Geen supplement kan een slechte voeding compenseren, maar zelfs bij een goed dieet zijn bepaalde tekorten moeilijk te voorkomen via eten alleen.
Ik word weleens gevraagd of een dure merkvitamine beter is dan een goedkopere variant. Eerlijk antwoord: de actieve ingrediënten zijn grotendeels hetzelfde. Let wel op de vorm van de vitamine: vitamine D3 wordt beter opgenomen dan D2, en methylcobalamine (een vorm van B12) werkt beter dan cyanocobalamine. Dat zijn de details die het verschil maken, niet het mooie doosje.
Wil je weten hoe je de borstvoedingsperiode het best kunt afsluiten en wanneer je eventueel overstapt op opvolgmelk? Dat hangt van meerdere factoren af en er zijn goede richtlijnen voor beschikbaar.
Volgens aanbevelingen van het RIVM is vitamine D-suppletie voor borstvoedende moeders en hun baby’s niet optioneel maar standaard aanbevolen in Nederland. Dit geldt ongeacht je dieet, huidskleur of hoe veel je buiten komt. Dat zegt genoeg over hoe serieus dit wordt genomen in de medische wereld.
Tot slot: vertrouw ook op je eigen lichaam en gevoel. Als je je voortdurend uitgeput voelt, meer dan normaal bij zo weinig slaap, kan een bloedtest via je huisarts uitwijzen of je tekorten hebt aan ijzer, vitamine D of B12. Dat is geen overdreven maatregel, dat is gewoon goed voor jezelf zorgen zodat je er ook voor je baby kunt zijn.
Veelgestelde vragen over voeding en borstvoeding
Hoeveel extra moet je drinken tijdens borstvoeding?
Drink minimaal 2 tot 2,5 liter vocht per dag. Tijdens elke voeding verlies je vocht via je melk, dus de behoefte is echt hoger dan normaal. Op Echt Blauw raden we aan om een vaste waterfles van 750 milliliter te gebruiken en die minstens drie keer per dag bij te vullen, zodat je het ook echt bijhoudt.
Moet je foliumzuur blijven slikken tijdens borstvoeding?
Foliumzuur is primair belangrijk vóór en tijdens de zwangerschap voor de aanleg van het ruggenmerg van je baby. Tijdens borstvoeding is het niet verplicht, maar het zit wel in de meeste multivitamines voor borstvoedende moeders en is niet schadelijk om te blijven nemen.
Kan voeding mijn melkproductie echt verhogen?
Voldoende eten en drinken is de basis voor een goede melkproductie. Specifieke voedingsmiddelen zoals havermout en venkelzaad worden traditioneel toegeschreven als melkstimulators, maar wetenschappelijk bewijs hiervoor is beperkt. De belangrijkste factor blijft hoe vaak en effectief je baby aanlegt. Echt Blauw heeft ook praktische informatie over wat je kunt doen als de melkproductie tegenvalt.
Is het erg als ik niet perfect eet tijdens borstvoeding?
Absoluut niet. Je lichaam heeft de ingebouwde neiging om je melksamenstelling zo stabiel mogelijk te houden, ook als je voeding minder ideaal is. Wel put je dan je eigen reserves uit. Een goede multivitamine en extra vitamine D vormen een vangnet voor de dagen dat het eten er gewoon niet van komt.
| Voedingsstof | Aanbevolen dagelijkse hoeveelheid (borstvoeding) | Beste voedingsbronnen | Suppletie nodig? |
|---|---|---|---|
| Vitamine D3 | 10 microgram | Vette vis, zonlicht | Ja, altijd |
| Vitamine B12 | 2,8 microgram | Vlees, vis, zuivel, eieren | Ja, zeker bij vegan dieet |
| Jodium | 200 microgram | Brood, zuivel, vis | Vaak wel |
| DHA (omega-3) | 200 microgram | Zalm, makreel, haring | Bij geen visinnname: ja |
| IJzer | 9 milligram | Rood vlees, linzen, spinazie | Na bloedverlies bij bevalling: check laten doen |
| Calcium | 1000 milligram | Zuivel, broccoli, amandelen | Bij weinig zuivel: ja |